Een citaat uit Na verzet komt (r)evolutie van Clarice Gargard.
Het collectief geheugen is zo krachtig dat we ons soms zelfs dingen herinneren die niet echt gebeurd zijn, of in elk geval niet bewijsbaar zijn, wat het Mandela-effect heet. De naam is te danken aan een grote groep mensen die zich wereldwijs de dood van Nelson Mandela in de gevangenis herinnerde, inclusief de rellen die plaatsgevonden zouden hebben en de rouw nadien. Ik hoef denk ik niet te vertellen dat dit niet zo gebeurd is. Maar het toont aan hoe duizenden en soms zelfs miljoenen mensen een specifieke herinnering delen waarvoor geen tastbaar bewijs bestaat. Denk aan die beroemde uitspraak van Darth Father: ‘Luke, I am your father.’ De meesten herinneren het zich zo, maar er werd eigenlijk ‘No, I am your father’ gezegd. Misschien zijn we collectief aan het hallucineren. Misschien voegde iemand er ooit ‘Luke’ aan toe op het internet en is het zo vaak herhaald dat het waarheid is geworden. Het bewijst hoe dan ook dat we samen bepalen wat we als waarheid aannemen. Het is van groot belang dat we onze eigen bijdragen blijven toevoegen aan het collectief geheugen, zodat we kunnen onthouden wie we zijn, waar we vandaan komen en hoe we met elkaar verbonden zijn. Onderdeel daarvan is ook weten hoe we hier zijn gekomen, waar we ons bevinden en wie ons in beweging heeft gebracht.